Lokma Takımı Nasıl Seçilir? 1/4, 3/8 ve 1/2 İnç Farkları

Bisikletin tekerini sökmekten aracın bakımına, makine montajından tesisat işlerine kadar cıvata ve somunla çalışan herkesin en çok kullandığı aletlerden biri lokma takımıdır. Lokma takımı nasıl seçilir sorusunun cevabı ise üç ölçüye dayanır: kare ağız boyutu, köşe tipi ve kullanılacak alet. Bu rehberde 1/4, 3/8 ve 1/2 inç farklarını, 6 köşe ile 12 köşe modelin ne zaman tercih edileceğini ve ihtiyacınıza uygun seti nasıl seçeceğinizi anlatıyoruz.

Lokma takımı nedir, sette neler bulunur?

Lokma takımı, farklı ölçülerdeki somun ve cıvataları sıkıp gevşetmek için kullanılan, kolu değiştirilebilen bir anahtar sistemidir. Lokma somunu dışarıdan sarar; arkasındaki kare yuvaya takılan cırcır kolu ise tek yönde kilitlenip diğer yönde boşta dönerek anahtarı kaldırmadan çalışmayı sağlar.

Standart bir sette genellikle şu parçalar bulunur:

• Lokmalar: Farklı milimetre ölçülerinde, kısa ve bazen derin tip.
• Cırcır kolu: Lokmayı döndüren, yön değiştirme mandallı kol.
• Uzatma barları: Derindeki cıvatalara ulaşmak için lokma ile kol arasına takılır.
• Kardan (mafsal): Açılı çalışmayı sağlayan oynar bağlantı.
• Saklama çantası: Parçaları ölçü sırasıyla düzenli tutar.

1/4, 3/8 ve 1/2 inç: hangi ölçü hangi iş için?

Setlerdeki 1/4, 3/8 ve 1/2 inç değerleri, cırcır kolunun takıldığı kare ağzın boyutunu gösterir. Kare ağız büyüdükçe aktarılabilecek kuvvet (tork) ve somun ölçüleri de büyür; küçüldükçe alet hafifler ve dar alanlarda daha kolay kullanılır.

Ölçü aralıkları setten sete değişir; satın almadan önce setin içerik listesine bakın. Örneğin Ceta'nın 1/4 inç 6 köşe derin lokmaları 4 ile 14 mm arasında ölçü seçeneğiyle sunulur.

Cıvata çapına göre lokma ölçüsü

Hangi ölçünün gerektiğini bilmenin en hızlı yolu cıvatanın çapına bakmaktır. Cıvata çapı M harfiyle gösterilir (örneğin M8 = 8 mm çaplı cıvata) ve her çapın standart bir anahtar ağzı vardır. Eski DIN standardı ile güncel ISO standardı bazı ölçülerde farklıdır; bu yüzden sette iki ölçünün de bulunması işinizi kolaylaştırır.

Değerler altı köşe başlı standart cıvatalar içindir; flanşlı ve özel başlı cıvatalarda ölçü farklı olabilir.

Metrik mi, inç mi?

Türkiye'de kullanılan araçların, makinelerin ve beyaz eşyaların büyük çoğunluğunda metrik (milimetre) cıvatalar bulunur; bu yüzden metrik ölçülü bir set çoğu kullanıcı için doğru seçimdir. Bazı ithal makine ve ekipmanlarda ise inç ölçülü cıvatalar kullanılır. İnç ölçülü bir somuna en yakın metrik lokmayı zorlamak somunu yuvarlatabilir; böyle durumlarda inç ölçülü set kullanılmalıdır.

Hangi iş için hangi set?

Doğru set, en sık yaptığınız işe göre seçilir. Aşağıdaki tablo hızlı bir başlangıç noktası verir.

Doğru ölçü ve tip nasıl seçilir? 5 adımda

Tek parça alırken de set seçerken de aynı beş soruyu sırayla cevaplamak, yanlış alımın önüne geçer.

1. Somun ölçüsünü belirleyin. Somunun iki karşı yüzü arasındaki mesafe gereken ölçüdür; genellikle cıvata başında ya da teknik dokümanda milimetre olarak yazar.
2. Kare ağız boyutunu işe göre seçin. Küçük bağlantılar için 1/4, genel işler için 3/8, yüksek tork için 1/2 inç tercih edin.
3. Köşe tipini seçin. Sıkı ya da paslı somunlarda 6 köşe, dar alanda ve hafif işlerde 12 köşe model kullanın.
4. Boyu belirleyin. Cıvata somundan uzun çıkıyorsa kısa tip oturmaz; derin tip gerekir.
5. Kullanacağınız aleti kontrol edin. El cırcırı ile çalışacaksanız standart, darbeli makineyle çalışacaksanız darbeye dayanıklı model seçin.

6 köşe mi, 12 köşe mi?

6 köşe lokma somunu düz yüzeylerinden kavrar; kuvveti geniş bir alana yayar ve somunun köşelerini yuvarlatma riski düşüktür. Sıkışmış, paslı ya da yüksek torkla sıkılmış bağlantılarda ilk tercih 6 köşe modeldir.

12 köşe model ise somuna her 30 derecede bir oturabilir. Bu özellik, kolun az hareket edebildiği dar alanlarda büyük kolaylık sağlar. Ancak somunu köşelerinden kavradığı için yüksek kuvvette somunu yuvarlatma riski daha fazladır.

Kısa lokma mı, derin lokma mı? Lokma tornavida ne işe yarar?

Kısa tipler çoğu iş için yeterlidir ve dar alanlara daha kolay girer. Cıvatanın somundan uzun çıktığı yerlerde, örneğin saplamalarda ya da uzun bağlantı çubuklarında, kısa tip somuna tam oturmaz; bu durumda derin tip kullanılır.

Lokma tornavidalar ise ucun tornavida sapıyla birleştiği aletlerdir. Elektrik panoları, beyaz eşya ve elektronik kasalar gibi küçük ve hafif bağlantılarda cırcır kolundan daha pratiktir.

Torx ve Allen uçlu lokmalar

Her bağlantı altı köşe başlı değildir. Otomobillerde, beyaz eşyalarda ve makinelerde sıkça karşılaşılan yıldız (Torx) ve iç altı köşe (Allen) başlı cıvatalar için uçlu modeller kullanılır. Bunların ucunda somunu dışarıdan saran bir yuva yerine, cıvata başının içine giren bir bits ucu bulunur. Torx ölçüleri T20, T30, T40 gibi harf ve rakamla, Allen ölçüleri ise milimetre ile gösterilir. Uçlu modeller cırcır koluyla birlikte kullanıldığında, klasik L tipi anahtarlara göre çok daha yüksek tork uygulanabilir ve sıkışmış cıvatalar daha kolay sökülür.

Darbe (havalı) lokma ile el tipi lokma arasındaki fark nedir?

Darbe lokmaları, havalı ya da akülü somun sıkma makinelerinin ani ve tekrarlı darbelerine dayanacak şekilde kalın cidarlı üretilir; genellikle siyah renkli ve krom molibden çeliktendir. El tipi modeller ise parlak krom kaplamalı ve daha incedir.

İş güvenliği ekipmanlarının neden önemli olduğunu İş Güvenliği Ürünleri Neden Önemlidir? yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Lokma malzemesi ve cırcır kolu nasıl seçilir?

El tipi modellerde en yaygın malzeme Cr-V'dir; sert, aşınmaya dayanıklı ve paslanmaya karşı kaplamalıdır. Darbe tiplerinde ise darbeye daha dayanıklı Cr-Mo çelik kullanılır. Ürün sayfasında ya da set üzerinde malzeme bilgisi yazmıyorsa, satıcıdan teyit etmek iyi bir alışkanlıktır.

Cırcır kolunda en önemli ölçü diş sayısıdır. Diş sayısı arttıkça kolun bir sonraki dişe geçmesi için gereken hareket açısı küçülür: 72 dişli bir cırcır her 5 derecede bir kavrar (360 ÷ 72 = 5). Bu, kolun yalnızca birkaç derece oynayabildiği dar motor bölmelerinde büyük fark yaratır.

Setinizi her kullanımdan sonra kuru ve hafif yağlı bir bezle silip kutusunda saklamak, pas ve kaybolan parça sorununu büyük ölçüde önler.

Hırdavatiste'de öne çıkan lokma setleri

Aşağıdaki ürünler, yukarıdaki kullanım senaryolarına göre seçildi. Güncel fiyat ve stok bilgisi ürün sayfasında yer alır.

Ceta

Ceta Form C20-18PH2 18 Parça 1/2'' 6 Köşe Lokma Takımı

• 1/2 inç · 6 köşe
• Krom vanadyum

Cırcır kolu, uzatma ve mafsal içeren, metal çantalı temel set.

Güncel fiyatı görün

Ceta

Ceta Form C20-56PH2 56 Parça 1/2 İnç 6 Köşe Lokma Takımı

• 56 parça
• Krom vanadyum

Geniş ölçü yelpazesi isteyen atölye ve servisler için.

Güncel fiyatı görün

Ceta

1/4'' 6 Köşe Derin Lokma Anahtarlar (Ölçü Seçiniz)

• 1/4 inç · derin
• 4–14 mm

Setinizdeki eksik ölçüyü tek tek tamamlamak için.

Güncel fiyatı görün

Tüm seçenekleri Ceta Lokmalar ve Knipex Lokmalar kategorilerinde karşılaştırabilirsiniz.

Özetle: lokma takımı seçiminde 5 kural

Terimler sözlüğü

Lokma takımı ürün bilgilerinde sık geçen terimlerin kısa açıklamaları:

Kare ağız

Cırcır kolunun takıldığı kare yuva; 1/4, 3/8, 1/2 inç gibi ölçülerle anılır.

Lokma ölçüsü

Somunun iki karşı yüzü arasındaki mesafe; milimetre ya da inç cinsinden yazılır.

Cırcır kolu

Tek yönde kilitlenip diğer yönde boşta dönen, yön değiştirme mandallı anahtar kolu.

Uzatma

Kola takılarak derindeki cıvatalara ulaşmayı sağlayan çubuk.

Kardan (mafsal)

Açılı çalışmayı sağlayan oynar bağlantı parçası.

Derin lokma

Uzun cıvata ve saplamalarda somuna tam oturmak için boyu uzatılmış model.

Darbe lokması

Havalı ya da akülü somun sıkma makineleri için üretilen kalın cidarlı, genellikle siyah model.

Tork

Bir cıvatayı döndürmek için uygulanan kuvvetin etkisi; büyük cıvatalar daha yüksek tork ister.

Sık sorulan sorular